لقمان و فرزندش
باب هيجدهم وصيّتهاى لقمان به فرزند خود و اندرزهاى ارزشمند
[اندرزهاى لقمان]
جناب لقمان به فرزندش خطاب كرد: «1» پسرم مبادا خروس از تو زيركتر و توجهش به نماز بيشتر باشد، آيا نديدهاى كه موقع هر نماز بانگ برمىدارد و سحرگاهان با صداى خود اذان مىگويد و تو هنوز در خوابى؟
پسرم هر كس زبان خود را در اختيار نداشته باشد، پشيمان مىشود و كسى كه در بحث جدال كند «2»، دشنام مىشنود و هر كس به جاهاى متهم برود، مردم به او گمان بد مىبرند و هر كس با همنشين بد انس بگيرد، زيان مىبيند، و هركه با علما بنشيند سود مىبرد.
پسرم، توبه را تأخير مينداز، زيرا مرگ به طور ناگهانى فرا مىرسد.
پسرم، دلت را غنى بدار و هر گاه تهيدست شدى، مردم را از فقرت آگاه مكن، زيرا حقير و كوچك مىگردى، بلكه فضل خدا را طلب كن، تا تو را بىنياز سازد.
پسرم، دروغ گفته، كسى كه بگويد: بدى را با بدى بايد دفع كرد، زيرا هيچ گاه آتش را بوسيله آتش خاموش نكردهاند، و به آب خاموش مىكنند، و همچنين شرّ با خير قطع مىگردد.
فرزندم، به مصيبت مصيبتزده شاد مباش و بر مبتلاى به آن خورده مگير و از كار نيك كوتاهى مكن تا براى دنيا و آخرتت ذخيره گردد.
پسرم با سه كس مدارا لازم است: بيمار، پادشاه و زن و در زندگى قانع باش، تا بىنياز و شاد زندگى كنى، و پرهيزكار باش، تا گرامى شوى و با پرهيزكاران محشور گردى.
پسرم، از روزى كه از شكم مادر خارج مىگردى، به دنيا پشت كردهاى و رو در آخرت دارى و تو روزانه به آخرت روى مىآورى و به تو نزديكتر مىشود، تا خانهاى كه هر روز از آن دور مىگردى، پس براى آن خانه زاد و توشه تهيه كن، و چون به گناهى مرتكب شدى، فورا پشيمان شو و از آن استغفار كن و تصميم بگير كه ديگر مرتكب آن نشوى. و تقوا را پيشه خود ساز كه سود آورترين تجارتها است.
و مرگ را پيش چشمت قرار ده و به فكر ايستادن در مقابل خدا باش، كه فرشتگان موكل ثبت اعمال تو بودهاند و اعضايت بر اعمالت گواهى مىدهند و در آن روز از خدا و فرشتگان مربوطه شرم زده خواهى شد، موعظه را گوشدار و به آن عمل نما، كه نزد عاقل از عسل شيرينتر است و نزد نادان سختتر است از اينكه پيرى بر كوهى بالا رود و به آوازهاى لهو و لعب گوش فرا مده، كه آخرت را از ياد تو مىبرد و بر تشييع جنازهها حضور پيدا كن، و به ديدار گورستان برو، تا به ياد مرگ و ترسهاى عالم پس از آن باشى، و براى خود فكرى بكنى.
فرزندم، از شر زنان بد به خدا پناه ببر و از خوبانشان هم بر حذر باش، پسرم، به ستم بر ديگران شاد مشو، بلكه از ستمى كه در حق ديگران روا داشتهاى همواره محزون باش.
فرزندم، ستم (بر ديگران و خود) تاريكى است و در قيامت باعث حسرت مىگردد، و هنگامى كه قدرتت تو را به ستم بر زير دستان، وادار ساخت، به ياد قدرت خدا بر تو باش (كه ما فوق همه قدرتها است) فرزندم، هر چه را نمىدانى از علماء يادگير و آنچه مىدانى به مردم بياموز تا در عالم ملكوت، به ياد تو باشند.
فرزندم، بىنيازترين مردم، كسى است كه به آنچه دارد، خرسند باشد و نيازمندترينشان، كسى است كه به دست ديگران چشم بدوزد.
پسرم، همواره از آنچه در دست مردم است، مأيوس باش، و به وعده خدا اطمينان كن و در آنچه بر تو فرض كرده، تلاش كن، و به آنچه برايت ضمانت شده، سعى كن و بر خدا توكل داشته باش، تا در همه امور تو را كفايت كند و هنگامى كه نماز مىخوانى، چون كسى كه نماز آخرين را مىخواند، باش و گمان كن كه بعد از آن زنده نمىمانى و موفق به نمازى ديگر نمىشوى، و كارى را كه ناچار به عذرخواهى شوى انجام مده، و براى ديگران دوست داشته باش آنچه را براى خود دوست مىدارى و آنچه براى خود نمىپسندى، بر مردم مپسند، و هر گاه در باره مسألهاى آگاهى نداشتى، در بارهاش چيزى مگو،و تلاش كن تا امروزت بهتر از ديروز باشد و فردايت بهتر از امروز، «1» زيرا كسى كه دو روزش مساوى باشد، مغبون است و هر كس امروزش از ديروز بدتر باشد، ملعون است آنچه خدا به تو مىدهد، راضى باش زيرا مىفرمايد:
هر كس به قضاى من راضى نشود، و شكر مرا نكند، و بر بلاى من صبر نداشته باشد، گناه بزرگ را مرتكب گشته است.
ارشاد القلوب-ترجمه سلگى ج1 189 باب هيجدهم وصيتهاى لقمان به فرزند خود و اندرزهاى ارزشمند ..... ص : 189 نرم افزار نور
طلبه ام و دیگر هیچ...